Zomerserie: die ándere... Broerstraat

In de Broerstraat in Nijmegen kwam ik zestig jaar geleden al. Het is dé winkelstraat van Nijmegen en dat was het toen ook. Er was een tijd dat je er nog met de auto van twee kanten doorheen kon rijden en ook nog kon parkeren. Dat is nauwelijks nog voor te stellen, want zo breed is de straat niet. De Broerstraat was in Nijmegen in de jaren zeventig de eerste straat die een ‘promenade’ werd en afgesloten werd voor alle verkeer.

Schoenenwinkel zonder schoenen

Wij gingen naar de Broerstraat om schoenen te kopen, want op nummer 19 zat Raemakers, en dat waren neven van mijn vader. het was een keurige zaak, oom Gerard en oom Louis liepen in pak door de winkel. Soms kwamen die schoenen zelfs van de fabriek van mijn opa uit Dongen. Toppunt van moderniteit in de winkel was een ‘röntgenapparaat’ waarmee je kon zien of je voeten wel goed in de schoenen pasten. Als kind mocht ik mijn voeten daar niet aan blootstellen, sterker nog: kinderen mochten vanwege de straling zelfs niet in de buurt komen als het apparaat aan stond.

Raemakers had de schoenenzaak op die plek sinds 1 mei 1954, toen officieel ‘de laatste steen’ werd gelegd. Dat was een ceremonie die toen samenviel met een feestelijke opening. Bij die gelegenheid werd gememoreerd dat Raemakers al meer dan honderd jaar schoenen verkocht in Nijmegen. Anton, de vader van Gerard en Louis, had zijn schoenenzaak op de Groote Markt, en ver daarvoor was er waarschijnlijk al een winkel op de Korenmarkt. De Nijmeegsche Courant meldde de opening van de winkel op de Broerstraat onder de kop: ‘Een schoenenwinkel zonder schoenen’. Dat was namelijk een revolutionair concept: je zag binnen nergens schoenen. Die stonden achter de wanden en in de bergruimtes. Heel chic.

Paters Dominicanen

De Broerstraat in Nijmegen dankt zijn naam aan een klooster en kerk van de paters Dominicanen in die straat. Dominicanen worden ook wel predikbroeders genoemd en in de volksmond heetten ze broeders of broers. Je ziet het in Zwolle aan de Broerenkerk, nu een boekhandel, maar oorspronkelijk ook een kerk van de Dominicanen. In Groningen bevindt zich net als in Nijmegen en Zwolle ook een Broerstraat. Ook daar zaten in die straat ooit broeders, al waren het geen Dominicanen, maar Franciscanen, geen predik- maar minderbroeders.

De kerk en het klooster van de Dominicanen in Nijmegen werden hard getroffen door het vergissingsbombardement van februari 1944, maar op foto’s van kort na de bevrijding staan ze in elk geval nog overeind. De bebouwing op de rest van de Broerstraat en wat later Plein 1944 werd, is nagenoeg geheel verdwenen. Tien jaar later is de rest weer opgebouwd, maar het kerk- en kloostercomplex sneuvelde. Aan de Broerstraat kwamen weer winkels, maar het was nog een allegaartje van een slager, een aardappelhandel, de onvermijdelijke sigarenzaak en een drogist. Weer later zag je er een juwelier, VanHaren, kantoorboekhandel Kloosterman, Raemakers en Jamin, en vervolgens V&D, Meddens en Society Shop met zelfs twee zaken. Ook in Nijmegen konden de betere winkelstraten tenslotte niet meer om Blokker en Perry Sport heen, dus die vestigden zich daar in de loop van de jaren zeventig.

Groningen

De Broerstraat in Groningen had daar allemaal geen last van. De straat was naast het adres van de Martinuskerk van oudsher gelieerd aan de universiteit (Rijksuniversiteit Groningen). Er stonden onder meer een physiologisch laboratorium en een archeologisch instituut. Nog steeds heet het alumni-magazine van de RUG: Broerstraat 5, genoemd naar het adres van het zogeheten Academiegebouw. De kerk daar pal tegenover zou eerst behouden blijven toen deze een andere functie kreeg, maar die plannen waren zo duur dat werd besloten tot een splinternieuwe universiteitsbibliotheek. Er is vandaag de dag wat horeca, maar dat is dan ook de enige overeenkomst met de Broerstraat in Nijmegen.

Nieuwe winkelroute

De Broerstraat in Nijmegen was als winkelstraat-zonder-verkeer een succes, maar leed uiteindelijk ook aan het euvel van alle winkelstraten: ’s avonds was het er uitgestorven. In het centrum gingen meer straten hieronder gebukt. Of het beleid het is geweest of een organische ontwikkeling – waarschijnlijk een combinatie – maar in de afgelopen decennia waren de veranderingen zichtbaar. Het centrum kreeg meer woningen, zoals op Plein 1944, en er kwam een winkelstraat bij: de Marikenstraat. Hierdoor kwam er weliswaar meer winkelaanbod, maar er was door de toegevoegde straat ook een nieuwe winkelroute ontstaan. Je kon gemakkelijker een rondje lopen.

In die tijd ontstond ook de differentiatie tussen enerzijds de grote, drukke winkelstraten – zoals Molenstraat, Broerstraat, Burchtstraat, Marikenstraat – en anderzijds de kleinere, zoals Houtstraat, de Hezelstraat en de Moenenstraat. De ketens zitten meer op de grote winkelstraten, de kleinere winkels en de speciaalzaken elders.

Aderlating

Omstreeks 1971 werd Raemakers overgenomen door Manfield, en die zaak zit daar nog steeds. Ertegenover opende speciaalzaak Van Lier later een winkel, maar die heeft het niet gered, te high end. Aan de Broerstraat zat ook de Nijmeegse V&D en, net als in veel andere steden, was het faillissement hiervan een aderlating. Wat er nu zit, zijn de zaken die je overal in Nederland in de winkelstraat vindt: Decathlon, Pearle, Mango, Odido, Omoda, Nelson, Rituals, Lucardi, Holland & Barrett en NewYorker. Nog altijd is de Broerstraat dé winkelstraat van Nijmegen, maar dat komt niet door het niveau van de winkels. Er is gewoon niet echt een straat die meer te bieden heeft aan het winkelend publiek én aan de eigenaren.