De Grote Markt in Groningen heeft aan de noordzijde voor een deel een nieuw gezicht gekregen. De gebouwen waarin V&D ooit gehuisvest was, bieden nu plek aan appartementen, kantoren en horeca, detailhandel en een fietsenstalling. Een grote en ingrijpende transformatie, constateert Jorine de Soet.
De vestiging van V&D aan de Grote Markt in de Groningse binnenstad werd laat in de jaren ’50 van de vorige eeuw geopend. De architectuur was ook echt uit de wederopbouw: een gesloten, naar binnen gericht bouwblok met eenvoudige, rechte vormen. Opvallend kernmerk waren de stenen mozaïeken in verschillende grijstinten in delen van de gevel. Inmiddels wordt het gebouw als iconisch voor die tijd beschouwd.
Na het faillissement van V&D eind 2015 kwam het pand enige maanden leeg te staan. Daarna trok Topshelf erin. Helaas hield ook dit warenhuis niet lang stand. Vervolgens was er nog een tijdelijke pop-up formule gevestigd, ‘De Grote Roltrap’, maar ook deze was geen lang leven beschoren. Het pand kwam voor een groot deel leeg te staan. Alleen de vestiging van La Place op de verdieping bleef open.
Drie verschillende panden
Jarenlang stond de vestiging van V&D, die ook beschikte over twee bijgebouwen aan de Rode Weeshuisstraat direct achter de Grote Markt (in totaal zo’n 20.000 m² bvo), leeg. In de bijgebouwen waren vroeger de opslag van het warenhuis en Vendorama, de eigen discount supermarkt van V&D, gevestigd. In 2019 kocht de Groningse vastgoedontwikkelaar MWPO de drie panden voor eigen rekening en risico om ze te transformeren tot een fraai stukje binnenstad met toegevoegde waarde voor het centrum van Groningen. In die tijd lag het voormalige V&D-pand aan de Grote Markt er redelijk grauw en grijs bij. Ook de Rode Weeshuisstraat en de Stalstraat, de straten waaraan de andere panden stonden, waren plekken waar je bij voorkeur niet kwam. De Groningse ontwikkelaar zag echter vooral dat de strategische ligging van de panden, zo in het hart van de stad, kansen bood. In nauwe samenwerking met Beauvast, een lokale ontwikkelaar met veel onroerend goed in eigendom, de gemeente en verschillende architecten werden plannen uitgewerkt. Besloten werd om twee gebouwen (het oude V&D-pand en de opslagruimte) ingrijpend te verbeteren en het voormalige Vendorama-gebouw te slopen en te vervangen door nieuwbouw.
Groot Handelshuis
In het bouwblok aan de Grote Markt waarin het voormalige warenhuis gevestigd was, werd een opening gerealiseerd, waardoor licht en ruimte ontstonden en het gebouw een meer open karakter kreeg. Architectenbureau De Zwarte Hond was verantwoordelijk voor het ontwerp. De oorspronkelijk dichte voorgevel van V&D, voorzien van grijze mozaïeken, werd opengewerkt door een deel van deze mozaïeken te vervangen door ramen. Daarmee werd de oorspronkelijke architectuur gerespecteerd, maar werd deze wel transparanter, aantrekkelijker en daarmee uitnodigender gemaakt. De naam van het vernieuwde gebouw werd ‘Groot Handelshuis’, verwijzend naar de handelsgeschiedenis van Groningen.
Op het maaiveld, aan de Grote Markt, zijn een vestiging van Jumbo en een koffiezaakje ondergebracht. Jumbo heeft zowel hier als aan de Oude Ebbingestraat (een zijstraat van de Grote Markt) een entree, waardoor een natuurlijke verbinding is ontstaan tussen deze twee straten.
Op de eerste verdieping van het Groot Handelshuis zit La Place. Ook de Universiteit Groningen is hier gevestigd met haar ‘House of Connections’, waar ze tal van activiteiten organiseert die gericht zijn op ontmoeting en verbinding. Daardoor is niet alleen een betere fysieke verbinding met de binnenstad ontstaan, maar ook een sociale.
Fietsenstalling en kantoren
Ondergronds bevindt zich een ruime fietsenstalling van de gemeente Groningen, die ook aan twee zijden ontsloten is. In deze kelder is een bijzonder glas-appliqué van kunstenaar Jos Esser na restauratie teruggebracht. Dit was ooit een cadeau van het V&D-personeel aan de heren Vroom en Dreesmann. Op deze manier is het zichtbaar gemaakt voor iedereen die hier zijn fiets komt stallen. De fietsroute, die eerst voor het Groot Handelshuis langsliep, is omgelegd naar de Rode Weeshuisstraat. Zo worden de Rode Weeshuisstraat en Stalstraat op verschillende manieren een levendig deel van het gebied. Boven de winkels bevinden zich kantoren. Dat was nog best een risico in de tijd waarin deze gerealiseerd werden, tijdens de coronapandemie, toen veel minder gebruik gemaakt werd van kantoorruimten. Toch bleek dit een goede keuze. Juist op zo’n strategische centrumplek willen kantoren blijkbaar wel gehuisvest worden, en het hele pand is dan ook verhuurd. Ook het kantoor van MWPO is hier gevestigd.
Hoog afwerkingsniveau
De hele ontwikkeling wordt gekenmerkt door een fraaie architectuur en een hoog afwerkingsniveau. Zo bevindt zich tussen de gecreëerde bouwblokken de lobby van het Groot Handelshuis met een atrium tot aan de vijfde verdieping, waardoor daglicht door het dakraam diep het gebouw instroomt. De ambiance is adembenemend: de koperkleurige verticaal georiënteerde inrichting langs de trappen in combinatie met de verticale witte verlichting en de zorgvuldig ontwikkelde zichtlijnen maken het gebouw uniek. Het ‘klopt’, het is ‘af’. Dat voel je als je er bent.
De publieke lobby is vanaf de Grote Markt bereikbaar via een monumentale marmeren trap, wat het gebouw extra allure geeft. La Place en het House of Connections van de universiteit zorgen voor levendigheid in het pand.
Mercado
Naast V&D, aan de Rode Weeshuisstraat en het Stalplein, heeft MWPO samen met ontwikkelaar Beauvast een nieuw woongebouw, Mercado, gerealiseerd op de plek waar het gebouw van het voormalige Vendorama gesloopt is. Dit nieuwe gebouw is ontworpen door de architectencombinatie Loer Architecten en De Zwarte Hond. Boven bevinden zich appartementen, beneden horeca, zodat de plint levendig is.
Mercado is trapsgewijs opgebouwd, waardoor de woningen groene dakterrassen hebben op elke verdieping. De horizontale en verticale groenvoorziening is onderdeel van de architectuur. De scheidingswanden van de terrassen vormen plantenbakken met siergras, die deel uitmaken van de constructie. Op sommige hoeken vallen ook grote ronde bakken met bomen onder het publieke groen. Tussen een aantal appartementen bevindt zich een blauwe regen. Het onderhoud van het groen wordt binnen het huishoudelijk reglement uitgevoerd door een hovenier. Irrigatie vindt volautomatisch plaats met behulp van een computerprogramma. Door het groen op deze manier fysiek en functioneel te integreren, is zeker dat het groen blijft en dat het niet afhankelijk is van de zorg van de bewoners.
Speciaal voor de afwerking van dit gebouw zijn groene keramische gevels ontwikkeld. Door de wijze waarop de gevels gerealiseerd zijn, lijkt de kleur van het keramiek te verspringen, wat extra diepte geeft. Een lust voor het oog van de liefhebber! Ook dit gebouw is echt uniek. Passende, onderscheidende en voor deze locatie ontworpen gevels vormden een ware uitdaging voor de architect, vertellen Emil Meems en Rob Schrier, beiden ontwikkelingsmanager bij MWPO, en Judith Barthel van marketing en communicatie.
The Warehouse
In de Rode Weeshuisstraat (ten noorden en parallel aan de Grote Markt), waar zich in het verleden het winkelmagazijn van V&D bevond, is ‘The Warehouse’ gerealiseerd. De naam verwijst naar de voormalige functie. Ook dit gebouw is een ontwerp van De Zwarte Hond en is door MWPO en Beauvast samen ontwikkeld. Hier bevindt zich op het maaiveld de lokaal bekende woonwinkel Laif & Nuver met daarboven stadsappartementen. Door deze ingreep is de Rode Weeshuisstraat veranderd van een ‘achterafstraatje’ naar een nieuw stuk levendige binnenstad. Hierdoor komt ook het prachtige historische Rode Weeshuis (dat overigens geel is) beter tot zijn recht.
Zowel de Rode Weeshuisstraat als de Stalstraat zijn lichter en breder geworden door een zorgvuldige inpassing van Mercado. De rooilijn van de voormalige Vendorama is hiertoe iets teruggelegd. Daardoor kon er aan de zijkant een pleintje gerealiseerd worden. Hier bevindt zich een terras, dat duidelijk deel uitmaakt van het gehele ontwerp en dat sociale ontmoetingen op deze plek stimuleert. Door de combinatie van het Groot Handelshuis, Mercado en The Warehouse is een nieuw, levendig stukje stadshart toegevoegd aan de Grote Markt en het Groningse centrum. Het is nu écht een aangename plek om te zijn.
Dat was dan ook precies de bedoeling, zegt Kristiaan Capelle, eigenaar van MWPO: ‘Juist op zulke plekken wil je het goed doen. Niet door maximaal te bouwen, maar door zorgvuldig te kijken wat een stad nodig heeft. De Rode Weeshuisstraat opnieuw tot leven brengen was voor ons een manier om respect te tonen voor de geschiedenis én voor de kwaliteit die Groningen als stad verdient.’
Succesvolle samenwerking
Het succes van het project hangt zeker samen met de uitstekende samenwerking tussen de beide ontwikkelaars, de architecten en de gemeente. Ze deelden dan ook dezelfde ambitie: het creëren van een mooi gebied, van toegevoegde waarde voor de Groningse binnenstad. Alle partijen waren daarbij bereid met elkaar mee te bewegen. Zo gaf de gemeente bijvoorbeeld ruimte om verder de hoogte in te gaan als daar extra openbare ruimte voor terug zou komen. Zo werd het bouwblok aan de Rode Weeshuisstraat verkleind, waardoor het pleintje met het terras gerealiseerd kon worden. Op deze manier gingen het toevoegen van woningen en het creëren van ontmoetingsplekken samen.
Capelle zegt dat het ontwikkelen van de Rode Weeshuisstraat voor MWPO nooit alleen over vastgoed ging. ‘Het ging over de vraag: hoe maak je een plek die jarenlang een achterkant van de stad was weer betekenisvol? Door samen te werken met gemeente, architecten en gebruikers hebben we hier kwaliteit toegevoegd aan het stadshart.’
Uit de combinatie van Groot Handelshuis, Mercado en The Warehouse wordt duidelijk dat de mooiste plekken gerealiseerd kunnen worden als ontwikkelaars, architecten en gemeenten doen waar ze goed in zijn, houden van wat ze doen, er samen uit willen komen én elkaar succes gunnen.
Impulsaanpak Winkelgebieden
De Impulsaanpak Winkelgebieden is een subsidieregeling van het Rijk waarvoor in totaal € 100 mln is vrijgemaakt. Deze helpt gemeenten hun binnenstedelijke winkelgebieden toekomstbestendig te maken. Centrumgebieden moeten weer aantrekkelijk en levendig worden.
Deze omvangrijke subsidiemaatregel geeft aan hoe belangrijk wij onze centrumgebieden vinden. Daarom besteedt Jorine de Soet eens in de twee maanden aandacht aan de aanpak van veranderende binnensteden. Ze bezoekt steden om te kijken wat het effect van de subsidie is geweest, maar ook hoe centrumgebieden transformeren zonder gebruik te maken van deze subsidie. Eerdere artikelen gingen onder meer over transformaties in Heerlen, Nijmegen en Utrecht.
Kern Jaarprijs en Gouden Piramide
In 2025 won het project van Groot Handelshuis, Mercado en The Warehouse de Kern Jaarprijs. De multifunctionaliteit en toekomstbestendigheid werden geroemd. Bovendien is dit project een aanjager voor andere projecten in de Groningse binnenstad. Daarnaast werd de uitstekende samenwerking tussen ontwikkelaars, architecten en gemeente benoemd.
Het project werd ook genomineerd voor de Gouden Piramide, de rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap. Deze prijs gaat niet zozeer over vastgoed, maar over de toegevoegde sociale bijdrage van een plek, als die ruimtelijk zó wordt ingevuld dat hij écht impact heeft. Het gaat over duurzaamheid en inclusiviteit. Elk ruimtelijk project kan bijdragen aan meer openheid en verbinding in onze samenleving, aldus rijksbouwmeester Francesco Veenstra in zijn openingsessay van het boek ‘Doen en laten’ over de Gouden Piramide. Een zeer overwogen nominatie, blijkt uit de beschrijving van het jury-proces.
